I dovra dapli raps

da Martin Gabriel/FMR, La Quotidiana dals 30 da november 2022

A las scolas rumantschas e talianas dal Grischun mancan actualmain numerus meds d’instrucziun cumpatibels cun il Plan d’instrucziun 21. Per Jöri Schwärzel, il mainagestiun da Magistraglia Grischun, èsi ina situaziun nunpussaivla da stuair instruir sut questas cundiziuns. Pertutgant novs meds d’instrucziun ha la Regenza grischuna dacurt respundì sin ina dumonda d’in deputà ch’ins procedia tenor plan. L’onn 2023 cumparian intgins meds en rumantsch e talian.

La mancanza da meds d’instrucziun en rumantsch e talian è stà in tema en occasiun da l’ultima radunanza generala da la Conferenza generala sursilvana (CGS) il settember 2022. L’anteriur president da la CGS, Francestg Friberg, aveva ditg là, ch’i manchian meds d’instrucziun en rumantsch en betg main che quatter roms, numnadamain per ERC (etica, religiuns, cuminanza), AF (art figurativ), ATT (Art textil e tecnic), CM (cant e musica). Plinavant manchia in med d’instrucziun per emprender tudestg per uffants rumantschs. Sin il stgalim superiur sa preschentia la situaziun sumegliantamain. Il deputà dal Grischun talian, Manuel Atanes, ha inoltrà l’entschatta da settember 2022 ina dumonda a la Regenza. En connex cun la mancanza da meds d’instrucziun per rumantsch e talian ha Manuel Atanes vulì savair, cura che la Regenza fetschia quint d’edir tgenins meds d’instrucziun en rumantsch e talian.Intgins meds cumparan da l’onn 2023

La resposta da la Regenza a la dumonda da Manuel Atanes n’empermetta betg che las scolas rumantschas e talianas hajan l’onn proxim tut ils meds d’instrucziun necessaris sin maisa. Ma insaquants meds èn apparentamain en preparaziun e vegnan en las scolas durant l’onn 2023. L’urari actual prevesa ch’i vegnia a cumparair la stad 2023 ina retscha da meds d’instrucziun per la lingua da scola taliana per l’emprima fin la novavla classa. Parallelmain vegnan realisads meds d’instrucziun da lingua e da matematica en rumantsch sco er il med d’instrucziun per l’instrucziun dal rom natira e tecnica en surmiran. Las lavurs vi dals meds d’instrucziun per natira e tecnica sco er per medias ed informatica en talian per il stgalim secundar I vegnian terminadas la stad 2023, scriva la Regenza. In concept per ils temas NUS (natira, uman e scoietad) che mancan anc sin il stgalim primar, saja en elavuraziun per tut ils tschintg idioms, rumantsch grischun, tudestg e talian.Magistraglia Grischun giavischa dapli tempo

Jöri Schwärzel, il mainagestiun da Magistraglia Grischun ha confermà envers la FMR che la resposta da la Regenza saja correcta. «A la Regenza mancan simplamain ils raps per accelerar l’ediziun dals meds rumantschs e talians. Consequentamain proceda la Regenza tenor il preventiv. La politica stuess conceder dapli meds finanzials en il preventiv chantunal per che nus survegnian pli svelt ils meds d’instrucziun ch’èn basegnaivels per il Plan d’instrucziun 21.»

Tenor il mainagestiun da Magistraglia Grischun è la revisiun da la Lescha chantunala da scola che vegn proximamain en revisiun ina pussaivladad per cuntanscher quella finamira. Malgrà quai èsi tenor Jöri Schwärzel indispensabel, ch’il preventiv per realisar ils meds en rumantsch e talian vegnia auzà. Quel augment da preventiv stuess il Cussegl grond decider proximamain en la sessiun da december. Las schanzas per in augment èn dentant pitschnas.Situaziun nunpussaivla

Jöri Schwärzel ha discurrì d’ina situaziun nunpussaivla da stuair instruir en rumantsch e talian sut questas cundiziuns. Ed el ha era rendì attent a la mancanza da magistraglia rumantscha. «La situaziun cun ils meds d’instrucziun na promova betg il plaschair d’instruir rumantsch. Ed i dat avunda pussaivladads per la magistraglia da guntgir a la scola rumantscha e taliana e da tschertgar ina plazza en il Grischun tudestg u en la Bassa.»